سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
753
تاريخ ايران ( فارسى )
ديدم پيغمبر با لبهاى خود همين لب را مىبوسيد . حركت اهل بيت به شام و از شام بمدينه دو پسر كوچك و دو دختر و خواهر حسين ( ع ) همانطوريكه ميدانيم در دهم سال 61 ه مطابق 10 اكتبر 680 ميلادى بعد از شهيد كردن حسين ( ع ) و جميع اتباع و اعوان و انصار او را شهيد كردند و زن و فرزندان شهدا را اسير كرده به طرف شام حركت دادند . يزيد اين اقدام فجيع و شنيع را از دوش خارج ساخته عبيد الله و ساير عمال خود را مسئول اين اعمال قرار داد . خانواده شهدا از شام حركت داده و بمدينه عودت دادند . آنها بعد از ورود بمدينه هم دائما به سوگوارى مشغول بودند . مخصوصا زائرين كه از اطراف به زيارت قبر پيغمبر مىرفتند وقايع غمانگيز كربلا و مظالم جبرانناپذير بنى اميه را براى ايشان نقل نموده و سوزهاى درونى خود را شرح مىدادند تا اينكه ايام ترقى و اقبال بنى اميه سپرى شده و دوره انقراض و ذلت و تيره بختى آنان شروع گرديد . تعزيه تعزيه كه اصل آن نقل وقايع كربلا بودند فقط در ايران كه مذهب تشيع مذهب رسمى آنجاست بلكه در تمام آسيا يعنى هر جا كه عدهاى از شيعيان كه در آنجا جمعند هرسال اين رسم را معمول مىدارند . اين است كه فغان و زارى اهل مجلس از مرد و من به درجهاى است كه هركس از اشخاص خارج آن را مشاهده كند بىاختيار شده قهرا كينه و بغض يزيد و شمر را در دل مىگيرد . بعلاوه غم و اندوهى در قلبش جمع مىشود كه از بيان خارج است . چنان كه منظرهء غمانگيزى را كه من در اين مجلس مشاهده كردهام هيچوقت از يادم نميرود . بنياد تاريخى فرقه شيعه يكى از نتايج شهادت حسين بن على كه عمده است پيدا شدن فرقه شيعه مىباشد . همچنانكه عقيدهء عموم ايرانيان است نويسندگان عرب و مقدمتر از همه اليعقوبى كه در قرن نهم ميلادى ميزيست مىنويسند كه شهربانو دختر يزدگرد به حيالهء نكاح حسين بن على درآمد . مخصوصا در تعزيههائى كه ذكر شد او را يكى از زنان صاحب شهامت و شجاعت نشان مىدهند .